W związku z moja pracą magisterską Zarys dziejów Sejn i okolic w XIV – XVI w. musiałem (i miałem przyjemność) sięgnąć do nieprzebranego źródła jakim jest Metryka Litewska. Powstawała ona w kancelarii WKL. Dla Polski, czyli Korony, odpowiednikiem ML jest Metryka Korona, wielkie i zbrodniczo zaniedbane przez edytorów źródło.
Metryka są to przeważnie księgi wpisów z regestami lub całymi tekstami dokumentów, przywilejów i listów królewskich. Odnosi się ona głównie do czasów nowożytnych (w związku z rozwojem kancelarii i wzrostem znaczenia dokumentu jako dowodu), jednak można w niej znaleźć także dokumenty odnoszące się do czasów średniowiecznych (koniec XIV w.).

Jestem pod olbrzymim wrażeniem pracy edytorskiej wykonanej przez litewskich badaczy, którym w ciągu kilkunastu lat udało się wydać coś ponad 20 tomów dość sporej objętości. Na litwie są dwie serie wydawnicze ML, a także kilka tomów wydanych zosatło na Białorusi.
Dla badacza dziejów WKL każdy kolejny tom jest niczym prezent pod choinką. Ułatwia i przyspiesza pracę, a czasami dostarcza całkowicie nowych, nieznanych wcześniej materiałów.
[...Będę starał się aktualizować ten tekst w miarę rozwoju moich badań i bliższego zaznajamiania z ML...]

Moje wrażenia:
ML dostarcza niezwykłego wrażenia bliskiego obcowania z historią. Nie jesteśmy bowiem od materii dziejowej odseparowani obcą interpretacją ani podręcznikowym skrótem. Każdy dokument jest bezpośrednim zapisem historycznym, za każdym kryją sie realne historyczne, niczym nie przesłonięte i nie przeanalizowane fakty, wobec których stajemy oko w oko. Dla historyka proszę mi uwierzyć jest to coś niezwykłego, stanowi całą radość z tej pracy i na prawdę wciąga. Sam wiem, jak nudziło mnie analizowanie co napisał taki a taki badacz na ten temat, a dopiero praca nad źródłem na prawdę wciągnęła mnie, pozwalając zapomnieć o upływającym czasie.
Tak to spędziłem np. cały wieczór nad jednym dokumentem i nie znudziłem się. Najpierw musiałem go naturalnie przeczytać po starobiałorusku, wyszukać interesujące mnie fragmenty, które czytałem jeszcze raz, potem tłumaczyłem, notowałem, zapisywałem, zapamiętywałem i odnosiłem do już posiadanych informacji. Na końcu starałem się jakość umieścić go w tekście lub właśnie wokół cytatu z tego fragmentu ML zbudować jakąś myśl odnoszącą sie do tematu mojej pracy. I to jest jak się okazało całą przyjemnością pracy naukowej…

Literatura uzupełniająca:
- I. Sułkowska-Kurasiowa, Metryka Litewska – charakter i dzieje, „Archeion”, t. 65: 1977.
- A. Rachuba, Księgi Sigillat Metryki Litewskiej, „Przegląd Historyczny”, t. 72: 1981.
- J. Jakubowski, Archiwum państwowe Wielkiego Xięstwa Litewskiego i jego losy, „Archeion”, t. 9: 1931.
- P. Grimsted Kennedy, Układ i zawartość Metryki Litewskiej, „Archeion”, t. 80: 1986.
- (nie podaje tutaj całej literatury ogólnej dotyczącej także MK i funkcjonowania kancelarii – można ją znaleźć np tutaj )